Geloven draait steeds meer om de Geest
'De Geest staat in de geloofsbeleving tegenwoordig meer centraal dan Christus'

Recensie in het Friesch Dagblad van 9 januari 2006 door Tjerk de Reus


Wordt 2006 het jaar van de Geest? Als het gaat om de wereldwijde viering van honderd jaar Pinksterkerken zal dit vast gelden. Maar het lijkt ook op te gaan voor de 'oudere' kerken. Steeds vaker zijn conferenties, gesprekskringen en boekuitgaven in deze kring gewijd aan de Geest en aan het ervaren van God.

Het is een opvallende tekst in de voorjaarsaanbieding van uitgever Kok te Kampen: '2006 jaar van de Geest'. Het staat onder een aangekondigd boek van dr. Kees van der Kooi, dat de titel Tegenwoordigheid van Geest zal hebben. Dat het boek juist dit voorjaar gaat verschijnen, is niet toevallig. In vele kerken is een toenemende behoefte aan bezinning over de Geest, de aanwezigheid van God in het dagelijkse leven, het groeien in discipelschap en intensivering van innerlijke verbondenheid met Jezus.

Het is opvallend dat juist gereformeerd-vrijgemaakte predikanten wat dit betreft van zich doen spreken: Jos Douma, Gert Hutten en Philip Troost. Maar de beweging is breder. Het afgelopen najaar verscheen het boek Gaven voor de gemeente. Over het werk en de gaven van de Heilige Geest , waarin een groep theologen uit - globaal - de kring van de Gereformeerde Bond zich bezint op het werk van de Geest.

Het opinieblad CV-Koers besteedde uitvoerig aandacht aan dit boek onder de noemer 'Tussen verlangen en verlegenheid'. Uit een enquête van dit tijdschrift bleek dat veel predikanten uit de orthodoxe hoek van de kerken een verlangen koesteren naar 'meer van de Geest'. Intussen had ook Willem J. Ouweneel, voorganger in de Vergadering der gelovigen, een boekje gepubliceerd met de sprekende titel Meer Geest in de gemeenten - maar dat híj daarvan een voorstander zou zijn, was al lang bekend. Opmerkelijk was eerder dat een bekende gereformeerde-bondsdominee als dr. Jan Hoek verklaarde dat hij openheid voor de gaven van de Geest broodnodig vindt voor een herleving van het geestelijk klimaat in zijn kerkelijke achterban.

Een concrete uitdrukking van het verlangen naar vernieuwing en verdieping zijn de boeken van Jos Douma. Hij publiceerde recent Jezus uitstralen , als vervolg op het in 2004 verschenen Jezus ontdekken . In zijn nieuwe boek schrijft hij op een aansprekende manier over kernmomenten van het christelijk geloof, met als doel zijn lezers toe te rusten om getuige van Christus te zijn. Het valt op hoe nadrukkelijk Douma zijn vertrekpunt in de bijbel neemt. In de eerst zeven hoofdstukjes bespreekt hij bijbelse uitdrukkingen zoals 'Christus leeft in mij', 'Ik volg Christus na' en 'Christus krijgt gestalte in mij'. Vervolgens wijst hij op een reeks mogelijkheden om Jezus 'uit te stralen'. Het gaat hem er niet meteen om dat je zo snel mogelijk op een 'zeepkist' moet klimmen om het evangelie rond te bazuinen, maar eerder om een houding van zachtmoedigheid, dienstbaarheid en rechtvaardigheid. Niet als algemene waarden, maar als vruchten van het geloof.

Een kerngedachte in Douma's boek is: om Jezus uit te kunnen stralen, moet je eerst naar Hem kijken. Vanuit dit perspectief wijst Douma een opgelegd geloofsactivisme resoluut af: je hoeft je niet drie keer in de rondte te werken om op een geestelijk aanvaardbaar niveau te komen. Wel is het zo dat onder leiding van de Geest je leven veranderen moet. Dat is niet alleen een kwestie van innerlijke beleving en toewijding, het geldt ook in de praktijk van het dagelijkse leven.

Oefeningen

Douma bespreekt een reeks praktijksituaties en laat zien hoe je met de liefde van Jezus concreet iets betekenen kunt. Douma sluit af met een reeks 'geestelijke oefeningen', die nuttig zijn om te groeien in geloof en discipelschap. Het valt op hoe concreet hij ook hier is. Dagelijks bidden, bijbellezen en de wekelijkse samenkomsten of kerkdiensten bezoeken staan bij hem hoog genoteerd. Kortom, Douma spoort aan tot verdieping van de relatie met God. Bijzondere gaven van de Geest zoals tongentaal, gebedsgenezing en dergelijke blijven in zijn boek goeddeels buiten beeld.

Coen Verboom is de uitgever van het werk van Jos Douma. Hij heeft de afgelopen jaren gezien hoe de markt voor orthodox georiënteerde boeken over geloofsbeleving groter is geworden. Verboom: ,,Het eigen gevoel mag vandaag weer een woordje meespreken. Dat geldt voor de breedte van de kerken. Het evangelicale christendom spreekt traditionele kerkgangers aan omdat juist daar veel ruimte is voor de eigen gevoelens. Er zijn tijden geweest waarin de leer over Christus centraal stond in de kerken. Vandaag is de aandacht eerder gericht op het werk van de Geest. Dat ervaart men als concreter, als betrekking hebbend op het eigen, individuele leven.''

Op de vraag of je deze toenemende vraag naar ervaring in de 'behoudende' kerken kunt verklaren, valt geen eenduidig antwoord te geven. ,,Er spelen veel factoren een rol,'' vermoedt Verboom. ,,Ik denk dat je de rol van de moderne psychologie niet moet onderschatten. Er is veel meer zicht gekomen op het eigen emotionele en spirituele functioneren. Je bent een compleet mens en dat betekent dat je niet alleen verstandelijk betrokken bent bij wat je gelooft, maar ook emotioneel. Dit inzicht heeft gevolgen in de kerken, in hoe mensen bezig willen zijn met het geloof. Het hangt dus samen met het achterliggende mensbeeld. Als je bedenkt dat de mens in de twintigste eeuw in steeds sterkere mate zichzelf is gaan ervaren als een autonoom wezen, wordt ook duidelijk dat de mens zich wil ontplooien, tot een vorm van zelfverwerkelijking wil komen. Dat kan een uitweg vinden in interesse voor Oosterse religies, waarin de vervolmaking van het ik het centraal staat. Maar in een christelijk denkkader betekent dit iets anders. Dat zie je bij Douma. Bij hem gaat het erom dat je als totale mens in God gelooft. Daar hoort je dagelijkse leven ook bij en alle gevoelens en ervaringen die je als mens hebben kunt.''

Arjen van Trigt van uitgeverij Boekencentrum constateert net als Verboom dat er een toenemende behoefte is aan beleving van het geloof. In de afgelopen tijd publiceerde Boekencentrum de genoemde bundel Gaven voor de gemeente , maar ook een op christelijke studenten gericht praktijkboek Dagelijks leven met God . Van Trigt: ,,In de zogenoemde gereformeerde gezindte is veel belangstelling voor de gaven van de Geest: voor de doop met de Geest, de vervulling met de Geest en de charismata. Je kunt niet meer aankomen met het verhaal: als je gelooft, ben je een kind van God en daarmee moet je tevreden zijn. Mensen willen meer.'' Van Trigt vermoedt dat een en ander samenhangt met veranderde manier waarop mensen in het leven staan. ,,Alles in je leven is geregeld. Je hebt een vast salaris, je maakt zelf keuzes als het gaat om je toekomst. Vroeger lag dat helemaal anders. Mensen ervoeren hun afhankelijkheid van God in allerlei aspecten van het leven. Als je dat in mindere mate ervaart, zoek je naar nieuwe impulsen voor je geloofsleven.''

Dat deze ontwikkelingen een vervolg zullen krijgen in de loop van dit jaar, staat vast. Maar ook het verzet zal groeien, zoals nu al te merken is in de kolommen van het Reformatorisch Dagblad en het Nederlands Dagblad en in een kerkelijk blad als De waarheidsvriend , het weekblad van de Gereformeerde Bond. De hang naar het evangelische christendom baart de kerkelijke leiders zorgen. De recensent in het Reformatorisch Dagblad schreef over het boek van Douma: ,,(…) ondanks onmiskenbaar goede elementen, dit boekje staat in de groeiende stroom van evangelisch getinte literatuur waarin het zo broodnodige gereformeerde kader te veel gemist wordt. Die kant moeten we naar mijn vaste overtuiging niet op.'' Of deze zorgelijke opmerkingen de ontwikkelingen in kerkelijk Nederland zullen beïnvloeden, zal in 2006 ongetwijfeld duidelijk worden.

N.a.v. Jos Douma, Jezus uitstralen - worden als Hij. Uitg. Kok Kampen, 128 blz. 12,90 euro.