Hem leren kennen en ervaren als iemand die verschil maakt in je leven; gaan beseffen dat je echt alles hebt als je in Christus bent: liefde, wijsheid, gerechtigheid, rust, genade... Dat is veel meer dan de wetenschap dat Hij voor onze zonden is gestorven.''

Christus centraal stellen, is eigenlijk heel gereformeerd, zegt Douma, 36 jaar, vader van vier zoons en vrijgemaakt-gereformeerd predikant in Haarlem. En toch was het voor hem nieuw toen hij ontdekte dat Christus alles is, zoals in Kolossenzen 3:11 staat. ,,Zó had ik er niet over horen preken. Dat kan te maken hebben met de 'heilshistorische prediking', die kenmerkend was voor de vrijgemaakte kerken. Die prediking heeft een tijdlang nieuw elan gebracht - daarvan doe ik niets af. Maar Christus kwam in preken vooral naar voren als het middelpunt van de heilsgeschiedenis. Dat Hij in het middelpunt van mijn leven wil staan en een persoonlijke relatie met mij wil hebben, heb ik niet meegekregen. Ik zeg het met nadruk op deze manier. Want misschien is het me wel meegegéven, maar dan heb ik het niet opgepikt en ik denk velen met mij.''

Troost

Verbond, doop en kerk, van oudsher belangrijke thema's in de vrijgemaakt-gereformeerde prediking, kunnen abstracte begrippen worden. Ze krijgen werkelijk betekenis als ze betrokken worden op Christus, aldus Douma. ,,De belijdenisgeschriften zijn opnieuw voor mij opengegaan. De Heidelbergse Catechismus begint met de enige troost in leven en sterven, namelijk dat je het eigendom bent van Jezus Christus: Hij zorgt voor je. Ontdekkend was dat ik ook volgens de Catechismus geen goede werken moet doen omdat 'ik dankbaar moet zijn': Christus vernieuwt mij tot zijn beeld. Ik hoor gereformeerden regelmatig praten in de trant van 'wat willen terugdoen uit dankbaarheid'. Dat leidt onherroepelijk tot de conclusie dat je niet genoeg terugdoet. Wanneer je leeft in gemeenschap met Christus, moet je helemaal niets. Christus gaat het door jou heen doen.''

Het zal hem toch ook wel eens overkomen dat hij lui is en desondanks iets moet doen? ,,Jawel, maar de stress van het moeten overheerst niet. Natuurlijk moet ik wel eens iets doen waarin ik niet meteen zin in heb. Dat zie ik als een oefening in volharding. We volgen een gekruisigde Christus en dan wordt het leven niet gemakkelijk. En in gemeenschap met Hem leven, verdiept mijn zondebesef. Dan merk ik hoe mateloos ongeduldig ik kan zijn, en hoe boos op mensen die me bekritiseren. Dan gaat het er echter niet allereerst om dat ik allerlei dingen fout doe, maar dat mijn hart in veel opzichten niet vervuld is van de Here Jezus.''

Manifest

In zijn kerken heerst verwarring, signaleert Douma. Hij gelooft dat hernieuwde concentratie op Jezus Christus allen verder kan helpen. ,,Ik zou graag willen dat mijn boekje daaraan bijdraagt.''

Het manifest dat acht vrijgemaakt-gereformeerde predikanten eind vorige week op het internet publiceerden, vindt hij geen positieve bijdrage. Ze uiten allerlei zorgen over de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) en wijzen op thema's als schriftgezag, liturgische vernieuwing en kerkelijke afspraken over de toegang tot het avondmaal. Dat de naam van Jezus Christus in het manifest helemaal niet wordt genoemd, is voor hem onbegrijpelijk. ,,Je kunt nog tien jaar discussiëren over het schriftgezag zonder een stap verder te komen. Laten we eerst maar eens praten over het schriftgebrúik: in het hele manifest wordt geen enkele bijbeltekst aangehaald. We zijn geroepen de Bijbel te lezen. We zijn niet geroepen kerkelijke afspraken over de toegang tot het avondmaal tot in lengte van jaren te verdedigen. Als je aanloopt tegen de grenzen van regels, mogen ze opnieuw worden doordacht.''

Vrijgemaakt-gereformeerden zouden al hun discussiepunten een jaar lang moeten laten liggen om zich opnieuw op Christus te concentreren, denkt Douma. ,,Ga als gemeente maar eens een jaar nadenken over wie Jezus is, over wat zijn genade en glorie voor ons betekenen. Ik denk dat we langzamerhand zijn gaan vertrouwen op onze regels, op het idee 'dat het schriftgezag bij ons veilig is'. We willen beheersen, maar we moeten loslaten en vertrouwen op Christus.''

Douma vraagt zich af of Christus in werkelijkheid wel als de enige Weg wordt gezien. Iets op papier belijden is nog wat anders dan eruit leven. ,,De verwarring in de kerken vraagt om wijsheid en kennis. Wijsheid en kennis zijn volgens de Bijbel alleen te krijgen in Christus. Samen aan de voeten van Jezus gaan zitten, bestuderen wat er in de Bijbel staat, alleen dat helpt echt verder.''

Illusie

Is het geen illusie dat discussies over het schriftgezag dan niet meer aan de orde zijn? ,,Als we dat maar vaak genoeg zeggen, wordt het wel een illusie. Ik wil trouwens niet beweren dat we geen discussies over zulke onderwerpen meer moeten voeren. Ik denk alleen dat we het kader zijn kwijtgeraakt waarin die discussies thuishoren: aan de voeten van Jezus. Kerkorde, schriftgezag, liturgie, het is allemaal belangrijk, maar de kern is Christus. Mijn indruk is dat de kern is weggedrukt. Laten we ons weer richten op de kern en vertrouwen op Christus. Van daaruit komen al die andere onderwerpen wel weer aan de orde, maar dan niet alsof ze de kern van ons geloof vormen.''

Zijn website(s) en boek wekken de suggestie dat Douma een nieuw gemeenteconcept op de markt wil brengen. Josdouma.nl als merk naast Rick Warrens doelgerichte gemeente? ,,Ik wil niet het zoveelste instrument voor gemeente-opbouw aanbieden. Mij staat een theologische doordenking voor ogen. Wat betekent het om Christus centraal te stellen in alles wat de gemeente doet: prediking, catechese, pastoraat en ga zo maar door?'' Douma hoopt die doordenking een impuls te geven. Hij staat er niet alleen voor. De predikant uit Haarlem maakt deel uit van een werkgroep 'van zo'n twintig vrijgemaakt-gereformeerde predikanten' die zich al een paar jaar bezint op 'christocentrisch leven en werken'.

Vasten

In 2000 is Douma gepromoveerd op een dissertatie over prediking en spiritualiteit. Langzamerhand bekroop hem echter het gevoel dat hij zich te veel op de Geest concentreerde en te weinig op Jezus Christus. In de veertigdagentijd van 2002, toen hij zich hield aan een 'eenvoudige vorm van vasten', werd zijn gebed om nieuw zicht op Jezus verhoord, aldus de inleiding van zijn boek. ,,Ik heb het ervaren als een volkomen nieuw begin.''

Zoiets als een bekering roept onder gereformeerden snel weerstand op. ,,Mensen concluderen dan meteen dat er volgens mij twee soorten christenen zijn: gewone en bekeerden. Ik zeg dan: Christus is genade, en genade betekent ook dat je de ander zijn geloofsontwikkeling gunt. Gun mij mijn geloofsontwikkeling. Wees er met mij dankbaar voor.''

Maar waarom moeten anderen hem daarin meteen volgen? ,,Het gaat niet om mij. Ik verlang ernaar dat mensen Jezus ontdekken. Ik nodig ze uit 'de Schrift na te gaan of deze dingen zo zijn' (Hand. 17:11). Zo niet, dan hou ik erover op.''

De auteur heeft in de eerste plaats zijn eigen kerken voor ogen gehad. Hij denkt intussen ook aan een bredere doelgroep. ,,Vaak wordt gesproken over evangelische invloed in gereformeerde kring. Ik denk dat er ook gereformeerde invloed in evangelische kring mogelijk is. Misschien wel door mijn boek.''

N.a.v. Jezus ontdekken, door Jos Douma. Uitg. Kok Kampen, 2004; 159 blz., 14,90 euro.